“Trầm Cảm: Dấu Hiệu, Nguyên Nhân & Cách Ứng Phó Hiệu Quả”

Trầm Cảm Là Gì? Dấu Hiệu Nhận Biết Và Cách Ứng Phó

Trầm cảm đang trở thành một vấn đề sức khỏe toàn cầu đáng lo ngại, ảnh hưởng đến khoảng 3.8% dân số thế giới, tương đương 280 triệu người. Đáng chú ý, tỷ lệ này bao gồm 5% người lớn và 5.7% người trên 60 tuổi. Nghiêm trọng hơn, trầm cảm có thể dẫn đến tự tử, cướp đi sinh mạng của hơn 700.000 người mỗi năm và là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ 4 ở nhóm tuổi 15-29 [1]. Vậy, “trầm cảm là gì” và làm thế nào để nhận biết căn bệnh này?

Trầm cảm là một rối loạn tâm thần phổ biến, ảnh hưởng đến mọi mặt của cuộc sống. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính rằng cứ 20 người bình thường thì có một người từng trải qua giai đoạn trầm cảm. Phụ nữ có nguy cơ mắc trầm cảm cao gấp đôi so với nam giới [2]. Nhiều yếu tố có thể góp phần gây ra tình trạng này [3].

Bệnh trầm cảm thường đi kèm với các rối loạn tâm thần khác. Nó khác với những thay đổi tâm trạng thông thường và những phản ứng cảm xúc ngắn hạn khi đối mặt với khó khăn. Trầm cảm nghiêm trọng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe, năng suất làm việc, học tập và các mối quan hệ gia đình. Người bệnh thường cảm thấy xa cách, mặc cảm và tự ti.

Triệu chứng nổi bật nhất của trầm cảm nặng là tâm trạng tồi tệ, buồn sâu sắc và tuyệt vọng kéo dài. Người bệnh mất hứng thú với các hoạt động hàng ngày, gặp vấn đề về ăn, ngủ, năng lượng, sự tập trung và lòng tự trọng. Các dấu hiệu này kéo dài từ hai tuần trở lên.

Tuy nhiên, tâm trạng tiêu cực trong vài giờ hoặc một vài ngày không phải là trầm cảm, nhưng nó có thể là mầm mống dẫn đến bệnh. Các sự kiện mất mát hoặc thay đổi đột ngột có thể làm trầm trọng thêm các triệu chứng. Các giai đoạn trầm cảm có thể được kích hoạt bởi nhiều yếu tố như mất người thân, đổ vỡ tình cảm, thất nghiệp, căng thẳng tài chính, bệnh tật kéo dài hoặc thay đổi môi trường sống.

Trầm cảm ảnh hưởng đến sức khỏe bằng cách thay đổi mức độ hoạt động và hành vi trong sinh hoạt hàng ngày, tác động đến giấc ngủ, khẩu vị, sự tập trung, tâm trạng, năng lượng, sức khỏe thể chất và đời sống xã hội. Người bệnh thường cảm thấy khó khăn khi thức dậy, thiếu động lực, mệt mỏi, dễ cáu kỉnh và buồn bã. Điều này làm giảm đáng kể chất lượng cuộc sống.

9 Dấu Hiệu Trầm Cảm Nguy Hiểm Cần Cảnh Báo

Dưới đây là 9 dấu hiệu điển hình của bệnh trầm cảm cần được cảnh báo và điều trị sớm [4]:

1. Tâm trạng chán nản thường xuyên: Gần như mỗi ngày.
2. Giảm hứng thú: Không còn quan tâm đến các hoạt động hoặc sở thích yêu thích.
3. Thay đổi cân nặng: Chán ăn, sụt cân hoặc thèm ăn, tăng cân.
4. Mất ngủ thường xuyên: Khó ngủ hoặc ngủ quá nhiều.
5. Thay đổi vận động: Kích động hoặc thao tác chậm, phản ứng chậm, nói chậm hơn bình thường.
6. Mệt mỏi: Thường xuyên cảm thấy mệt mỏi và mất năng lượng.
7. Cảm giác tội lỗi: Cảm thấy bất lực, tội lỗi quá mức, tự thấy bản thân kém cỏi.
8. Khó tập trung: Suy giảm khả năng tập trung, do dự, khó quyết định mọi thứ.
9. Ý nghĩ về cái chết: Thường xuyên có ý nghĩ về cái chết, thậm chí có ý định tự tử.

Các dấu hiệu trầm cảm kéo dài có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe.

Mức độ nghiêm trọng của bệnh trầm cảm có thể được phân loại thông qua các triệu chứng, thời gian và mức độ suy giảm chức năng cơ thể đi kèm. Hiệp hội Tâm thần học Hoa Kỳ cho rằng mức độ và triệu chứng của bệnh trầm cảm có mối liên hệ chặt chẽ [5]. Trầm cảm được chia thành các mức độ sau:

• Triệu chứng dưới ngưỡng trầm cảm: Ít hơn 5 triệu chứng trầm cảm.
• Trầm cảm nhẹ: Hơn 5 triệu chứng, gây suy giảm chức năng nhẹ.
• Trầm cảm vừa phải: Các triệu chứng ảnh hưởng đến chức năng cơ thể ở mức độ nhẹ hoặc nặng.
• Trầm cảm nặng: Hầu hết các triệu chứng xuất hiện, ảnh hưởng rõ rệt đến hoạt động, đời sống, công việc, học tập và sức khỏe.

Các triệu chứng liên quan chặt chẽ đến mức độ suy giảm chức năng cơ thể, hoạt động ăn, uống, ngủ và khả năng tập trung. Theo thời gian, bệnh trầm cảm cũng được chia theo mức độ:

• Cấp tính: Triệu chứng nghiêm trọng từ 2 tuần đến dưới 2 năm.
• Mãn tính: Triệu chứng nghiêm trọng kéo dài hơn 2 năm.

Trên thực tế, nên xem xét thời gian cụ thể và mức độ kéo dài của các triệu chứng với từng cá nhân cùng mức độ nghiêm trọng của nó để có đánh giá chính xác nhất.

Phân Loại Dấu Hiệu Trầm Cảm

Các triệu chứng trầm cảm có thể phức tạp và khác nhau ở mỗi người [6]. Để nhận biết người bị trầm cảm, chúng ta có thể dựa trên các nhóm triệu chứng sau:

1. Triệu Chứng Trầm Cảm Tâm Lý

Một số người có triệu chứng tâm lý rõ rệt, bao gồm:

• Buồn bã thường xuyên: Tâm trạng buồn bã kéo dài.
• Vô vọng và bất lực: Cảm thấy không có hy vọng và không thể thay đổi tình hình.
• Tự ti: Lòng tự trọng thấp.
• Dễ khóc: Thường xuyên khóc.
• Tội lỗi: Cảm thấy tội lỗi.
• Cáu kỉnh và nổi nóng: Dễ cáu gắt và mất kiểm soát.
• Thiếu động lực: Không có động lực và hứng thú với mọi việc.
• Khó ra quyết định: Rất khó đưa ra quyết định.
• Lo lắng: Cảm thấy lo lắng nhiều đối với mọi việc, kể cả chuyện nhỏ.
• Ý nghĩ tự tử: Có ý nghĩ tự tử hoặc làm tổn thương cơ thể.

2. Triệu Chứng Trầm Cảm Thể Chất

• Chậm chạp: Di chuyển và nói chậm hơn bình thường.
• Thay đổi khẩu vị: Chán ăn, sụt cân, đôi khi bị táo bón.
• Đau nhức: Đau nhức không rõ nguyên nhân.
• Thiếu năng lượng: Cảm thấy thiếu năng lượng.
• Giảm ham muốn tình dục.
• Thay đổi chu kỳ kinh nguyệt.
• Rối loạn giấc ngủ: Khó ngủ hoặc ngủ quá nhiều.

3. Triệu Chứng Trầm Cảm Xã Hội

• Né tránh giao tiếp: Không thích hoặc né tránh tiếp xúc với bạn bè và các hoạt động chung.
• Mất hứng thú với sở thích.
• Gặp rắc rối trong các mối quan hệ: Với gia đình, bạn bè, đồng nghiệp.

Nguyên Nhân Gây Trầm Cảm

Không có một nguyên nhân duy nhất gây ra bệnh trầm cảm. Một số người đối mặt với những căng thẳng trong cuộc sống như mất người thân, ly hôn, bệnh tật, mất việc làm, hoặc khủng hoảng tài chính. Các nguyên nhân khác nhau có thể kết hợp để gây ra bệnh trầm cảm [6]. Ví dụ, nếu bạn đang mệt mỏi và chán nản vì bệnh dai dẳng, sau đó lại trải qua một sự kiện buồn như mất người thân, điều này có thể làm tăng nguy cơ trầm cảm. Dưới đây là những nguyên nhân thường gặp:

• Căng thẳng: Khi đối diện với các sự kiện buồn, căng thẳng như mất người thân, đổ vỡ mối quan hệ. Tình trạng căng thẳng kéo dài, nếu không được cải thiện, rất dễ dẫn đến trầm cảm.
• Nhân cách: Tính cách có ảnh hưởng lớn đến suy nghĩ. Một số người có thể không bị trầm cảm khi đối mặt với các sự kiện căng thẳng, trong khi những người khác khó thoát ra khỏi suy nghĩ buồn bã và tiêu cực. Người dễ trầm cảm thường quá khắt khe với bản thân, sợ bị phán xét và luôn mong muốn sự hoàn hảo.
• Lịch sử gia đình: Nếu có người trong gia đình từng bị trầm cảm, bạn có nhiều khả năng mắc bệnh này.
• Sinh con: Một số phụ nữ dễ bị trầm cảm sau sinh do thay đổi nội tiết tố, thể chất và áp lực trách nhiệm.
• Sự cô đơn: Cảm giác cô đơn và bị cắt đứt khỏi các mối quan hệ gia đình, bạn bè làm tăng nguy cơ trầm cảm.
• Rượu và ma túy: Nhiều người cố gắng đối phó với những sự kiện buồn bằng cách uống quá nhiều rượu hoặc dùng ma túy. Điều này có thể dẫn đến vòng xoáy trầm cảm, ảnh hưởng đến chất hóa học của não và làm tăng nguy cơ trầm cảm.
• Bệnh tật: Những người mắc bệnh mãn tính, bệnh phải điều trị trong thời gian dài hoặc tái phát nhiều lần là đối tượng dễ bị trầm cảm. Một số bệnh nội tiết có thể gây mệt mỏi, giảm ham muốn tình dục và dẫn đến trầm cảm.

Điều Gì Xảy Ra Nếu Bị Trầm Cảm

• Trầm cảm và nguy cơ tự sát: Trầm cảm là yếu tố chính dẫn đến tự tử [7]. Tuyệt vọng sâu sắc khiến người bệnh nghĩ đến cái chết để thoát khỏi nỗi đau. Người bị trầm cảm thường không cảm nhận được giá trị và ý nghĩa của cuộc sống. Nếu bạn có người thân hoặc bạn bè có các dấu hiệu cảnh báo như nói về việc tự sát, thể hiện cảm giác tuyệt vọng, có mối bận tâm bất thường đến cái chết, hành động liều lĩnh, gọi điện cho người thân để nói lời tạm biệt, sắp xếp công việc hoặc đột ngột trở nên bình tĩnh và hạnh phúc, bạn nên cởi mở nói chuyện, quan tâm chân thành và tìm kiếm sự giúp đỡ từ người thân [8].
• Tâm lý người bệnh trở nên tồi tệ hơn.
• Tăng khả năng gặp vấn đề về sức khỏe như chứng mất trí nhớ.
• Trầm cảm có thể dẫn đến bệnh tiểu đường hoặc đau mãn tính.

Nếu bạn nhận thấy bản thân, người thân hoặc bạn bè có các dấu hiệu trầm cảm, hãy đưa họ đến gặp bác sĩ tâm lý để được tư vấn và điều trị. Sự đồng cảm, quan tâm và lắng nghe từ gia đình và bạn bè là động lực quan trọng giúp bệnh nhân trầm cảm cải thiện bệnh tốt hơn.

Nguồn: https://merakicenter.edu.vn/ Tác giả: Nguyễn Lân dũng

Xem thêm  12/3 Là Cung Gì? Giải Mã Tính Cách, Vận Mệnh