Kiến trúc Nội Công Ngoại Quốc là gì? Giải mã bí ẩn đình chùa Việt

Kiến trúc “Nội Công Ngoại Quốc” là gì? Giải mã bí ẩn trong các công trình cổ Việt Nam

Trong kho tàng kiến trúc cổ Việt Nam, không ít người nghe đến kiểu “Nội Công Ngoại Quốc” nhưng lại cảm thấy xa lạ, thậm chí liên tưởng đến những khái niệm võ thuật. Vậy, kiến trúc “Nội Công Ngoại Quốc” là gì và tại sao nó lại được ứng dụng rộng rãi trong các công trình đình, chùa cổ? Bài viết này sẽ giải đáp thắc mắc trên, đồng thời giới thiệu một số kiểu kiến trúc độc đáo khác của Việt Nam.

“Nội Công Ngoại Quốc” – Bí mật ẩn sau bố cục đình chùa

Kiến trúc “Nội Công Ngoại Quốc” phổ biến nhất ở các ngôi chùa Việt Nam, thể hiện sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố bên trong và bên ngoài. Về cơ bản, kiến trúc này được hiểu là bên trong có hình chữ Công (工), bên ngoài có hình chữ Quốc (国).

Theo nghiên cứu của các kiến trúc sư, chùa kiểu “Nội Công Ngoại Quốc” có đặc điểm là hai hành lang dài nối liền nhà tiền đường ở phía trước với nhà hậu đường (nhà Tổ hoặc nhà Tăng) ở phía sau, tạo thành một khung hình chữ nhật bao quanh nhà thiêu hương, nhà thượng điện hoặc các công trình kiến trúc khác ở giữa.

Bố cục mặt bằng chùa có dạng phía trong hình chữ Công (工), còn phía ngoài có khung bao quanh như chữ khẩu (口) hoặc chữ Quốc (国). Đây là bố cục thường thấy của các công trình kiến trúc chính. Bên cạnh đó, trong chùa còn có nhà Tổ (thờ các vị sư trụ trì đã viên tịch), nhà Tăng (nơi ở của các sư), gác chuông, tháp và tam quan.

Kiểu chữ Công (工) phổ biến hơn cả, nhưng cũng có những ngoại lệ độc đáo. Chùa Một Cột ở Hà Nội mang dáng dấp bông sen nở trên mặt nước, hay chùa Vĩnh Nghiêm (TP.HCM) kết hợp nét truyền thống Phật giáo và thành tựu kiến trúc hiện đại. Tuy nhiên, những trường hợp này không nhiều.

“Nội Công Ngoại Quốc” trong kiến trúc đình làng

Kiến trúc “Nội Công Ngoại Quốc” không chỉ giới hạn ở chùa mà còn xuất hiện ở một số đình, tiêu biểu là đình làng Chèm (Bắc Từ Liêm, Hà Nội). Ngôi đình cổ này có niên đại hơn 2.000 năm, thờ Đức Thánh làng Chèm (Lý Thân). Đình Chèm nằm cạnh sông Hồng, gần bến phà Chèm và được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia năm 1990, sau đó là Di tích quốc gia đặc biệt năm 2017.

Các kiểu kiến trúc đình chùa khác ở Việt Nam

Bên cạnh “Nội Công Ngoại Quốc”, kiến trúc đình chùa Việt Nam còn có nhiều biến thể độc đáo khác:

• Kiến trúc “Nội Đinh Ngoại Quốc”: Chùa Hội Khánh (Bình Dương) là một ví dụ điển hình, được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa quốc gia năm 1993. Chùa có cấu trúc hình chữ Đinh (丁), với tiền đường là nét ngang và chính điện, giảng đường là nét sổ dọc. Một số chùa khác theo kiểu này là chùa Hà, chùa Bộc (Hà Nội); chùa Nhất Trụ, chùa Bích Động (Ninh Bình); chùa Trăm Gian (Hà Nội); chùa Dư Hàng (Hải Phòng).



• Kiến trúc chữ Công (工): Chùa có nhà chính điện và nhà bái đường song song, nối với nhau bằng nhà thiêu hương (nơi sư làm lễ). Gian nhà nối này còn được gọi là ống muống. Chùa Cầu (Hội An) và chùa Keo (Thái Bình) là những ví dụ tiêu biểu.
• Kiến trúc chữ Tam (三): Chùa có ba nếp nhà song song, thường gọi là chùa Hạ, chùa Trung và chùa Thượng. Chùa Kim Liên và chùa Tây Phương (Hà Nội) là những đại diện tiêu biểu cho kiến trúc này.

Kết luận

Kiến trúc “Nội Công Ngoại Quốc” là một phần quan trọng trong di sản kiến trúc Việt Nam, thể hiện sự sáng tạo và triết lý sâu sắc của người xưa. Bên cạnh đó, các kiểu kiến trúc chữ Đinh, chữ Công, chữ Tam cũng góp phần làm phong phú và đa dạng thêm cho kho tàng kiến trúc đình chùa Việt Nam. Việc tìm hiểu và bảo tồn những giá trị kiến trúc này là trách nhiệm của mỗi chúng ta.