Băng Huyết Sau Sinh Là Gì? Nhận Biết Sớm, Điều Trị & Phòng Ngừa Hiệu Quả

Băng Huyết Sau Sinh Là Gì?

Băng huyết sau sinh (Postpartum Hemorrhage) được định nghĩa là tình trạng mất máu trên 500ml sau sinh thường hoặc trên 1000ml sau mổ lấy thai. Máu có thể chảy ồ ạt, đột ngột hoặc từ từ, kín đáo. Tuy nhiên, việc ước lượng lượng máu mất đôi khi không chính xác và mang tính chủ quan.

Trên thực tế, cùng một lượng máu mất đi có thể ảnh hưởng khác nhau đến mỗi người. Ví dụ, người có cân nặng 50kg sẽ chịu ảnh hưởng nhiều hơn so với người 60kg, hoặc người bị thiếu máu từ trước sẽ có nguy cơ cao hơn người không thiếu máu. Do đó, các bác sĩ thường dựa vào các yếu tố khách quan hơn để chẩn đoán băng huyết sau sinh, chẳng hạn như sự thay đổi về mạch, huyết áp, lượng nước tiểu, chỉ số Hematocrit…

Tất cả phụ nữ mang thai trên 20 tuần đều có nguy cơ bị băng huyết sau sinh. Mặc dù tỷ lệ tử vong mẹ đã giảm đáng kể ở các nước phát triển, băng huyết vẫn là nguyên nhân gây tử vong mẹ hàng đầu ở các nước đang phát triển.

Băng huyết sau sinh được chia thành hai loại chính:

• Băng huyết nguyên phát (sớm): Xảy ra trong vòng 24 giờ đầu sau sinh.
• Băng huyết thứ phát (muộn): Xảy ra từ 24 giờ đến 12 tuần sau sinh hoặc muộn hơn. Băng huyết sau sinh 1 tháng hoặc 2-3 tháng là vấn đề đáng lo ngại. Theo thống kê, cứ 100 sản phụ thì có 2 người bị băng huyết thứ phát.

Các Yếu Tố Nguy Cơ Của Băng Huyết Sau Sinh

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ băng huyết sau sinh bao gồm:

• Tuổi tác: Sản phụ lớn tuổi (trên 35 tuổi) có nguy cơ cao hơn.
• Chỉ số khối cơ thể (BMI): Béo phì (BMI >30) làm tăng nguy cơ băng huyết lên 1.5 lần so với người có BMI bình thường (20-30).
• Bệnh lý nội khoa: Tiểu đường type 2 làm tăng tỷ lệ băng huyết lên 34% so với người không mắc bệnh. Các bệnh lý khác như hội chứng Marfan, Ehlers-danlos cũng làm tăng nguy cơ.
• Tiền sử băng huyết sau sinh: Sản phụ từng bị băng huyết trước đó có nguy cơ tái phát cao gấp 2.2 lần.
• Các yếu tố trong quá trình chuyển dạ: Chuyển dạ kéo dài hoặc quá nhanh, sử dụng thuốc tăng co, cắt tầng sinh môn, tiền sản giật, tử cung quá căng (thai to, đa thai, đa ối), mổ lấy thai, nhiễm trùng ối…

Bác sĩ sẽ theo dõi chặt chẽ những sản phụ có các yếu tố nguy cơ này để xử trí kịp thời. Tuy nhiên, băng huyết có thể xảy ra ngay cả khi không có bất kỳ yếu tố nguy cơ nào.

Nguyên Nhân Gây Băng Huyết Sau Sinh

Sau khi em bé được sinh ra, tử cung sẽ co hồi để giảm thể tích. Nhau thai không có tính đàn hồi, do đó sự co lại của tử cung sẽ khiến nhau bong ra khỏi vị trí bám. Máu từ nơi nhau bám chảy ra tạo thành khối máu tụ sau nhau, và khối máu tụ này tiếp tục làm nhau bong ra. Các cơn co của tử cung sẽ đẩy nhau ra ngoài.

Sau khi nhau thai được đẩy ra, tử cung sẽ co thắt lại, các sợi cơ đan chéo của tử cung co rút ngắn lại, siết chặt các mạch máu ở vị trí nhau bám, tạo thành các “nút thắt sinh lý”. Cùng với cơ chế đông máu của cơ thể, các cục máu đông sẽ hình thành, giúp ngưng chảy máu.

Tuy nhiên, nếu tử cung không co hồi được hoặc nhau không bong ra, băng huyết sẽ xảy ra. Các nguyên nhân chính gây băng huyết sau sinh bao gồm:

1. Đờ tử cung: Chiếm 80% các trường hợp băng huyết. Đờ tử cung xảy ra khi tử cung không thể co hồi sau khi sinh, khiến máu chảy tự do. Các yếu tố gây đờ tử cung bao gồm:
   • Chuyển dạ kéo dài hoặc quá nhanh
   • Tử cung căng giãn quá mức (đa thai, thai to, đa ối)
   • Sử dụng oxytocin hoặc thuốc gây mê trong quá trình chuyển dạ
   • Nhiễm trùng ối, thiếu máu hoặc suy nhược
   • Rối loạn đông máu, mang thai khi lớn tuổi (trên 35 tuổi)
2. Bất thường của bánh nhau: Nhau bám thấp, nhau cài răng lược, nhau tiền đạo dễ gây chảy máu nhiều sau sinh. Diện tích bánh nhau lớn cũng làm tăng nguy cơ.
3. Tổn thương đường sinh dục: Vỡ hoặc rách tử cung, âm đạo do khó đẻ hoặc can thiệp thủ thuật. Đẻ rơi hoặc đẻ quá nhanh cũng có thể gây tổn thương.
4. Rối loạn đông máu: Thường xảy ra trong các trường hợp như nhau bong non, thai lưu, nhiễm trùng.

Dấu Hiệu Băng Huyết Sau Sinh Thường Gặp

Băng huyết sau sinh có thể được cảnh báo bởi các triệu chứng sau:

• Ra máu nhiều bất thường trong vòng 24 giờ đầu sau sinh.
• Máu chảy có màu đỏ tươi, rỉ ra liên tục.
• Mạch nhanh, huyết áp tụt, tay chân lạnh, vã mồ hôi, da xanh xao. Trường hợp nặng có thể gây sốc.
• Máu chảy ứ trong buồng tử cung làm tử cung tăng thể tích: đáy tử cung lên cao dần, tử cung to ra theo bề ngang, mềm nhão.

Nếu có bất kỳ dấu hiệu nào kể trên, sản phụ cần được đưa đến bệnh viện ngay lập tức để được cấp cứu kịp thời.

Cách Điều Trị Băng Huyết Sau Sinh

Triệu chứng chung của băng huyết sau sinh là chảy máu nhiều sau khi sinh và sổ nhau. Sản phụ có thể bị choáng váng, mạch nhanh, huyết áp hạ, tay chân lạnh, vã mồ hôi… Tùy thuộc vào nguyên nhân gây băng huyết mà có các triệu chứng đặc trưng khác nhau.

1. Trường hợp băng huyết do đờ tử cung
   • Triệu chứng: Chảy máu ngay sau khi sổ nhau, tử cung giãn to, mềm nhão, co hồi kém hoặc không co hồi, không có khối an toàn.
   • Xử trí:
     • Xoa bóp tử cung và dùng thuốc tăng co bóp để kích thích tử cung co thắt.
     • Sử dụng thuốc co hồi tử cung: oxytocin, methylergonovine, prostaglandin.
     • Truyền máu, dịch và các chế phẩm của máu.
     • Phẫu thuật kẹp mạch máu tử cung gây chảy máu hoặc gây tắc động mạch tử cung.
     • Cắt tử cung nếu các phương pháp trên không hiệu quả.
2. Trường hợp băng huyết do bất thường bánh nhau
   • Triệu chứng:
     • Sót nhau, sót màng: Gây chảy máu ngay sau khi sổ nhau, tử cung co hồi kém, máu chảy rỉ rả, lượng máu có thể nhiều hoặc ít, máu đỏ tươi lẫn máu cục.
     • Nhau không bong: Nhau không bong trong vòng 30 phút sau khi sổ thai hoặc dùng biện pháp xử trí tích cực của chuyển dạ không kết quả. Nhau bám chặt và không chảy máu. Nhau cài răng lược bán phần thì sau khi thai đã sổ 30 phút nhau không bong hoàn toàn, chảy máu nhiều hay ít tùy theo diện nhau bong rộng hay hẹp.
   • Xử trí:
     • Với trường hợp sót nhau, sót màng: Truyền dịch tĩnh mạch, dùng thuốc giảm đau, kiểm soát tử cung, dùng kháng sinh toàn thân, theo dõi mạch, huyết áp, chảy máu và co hồi tử cung, hồi sức truyền máu nếu thiếu máu cấp.
     • Với trường hợp nhau không bong: Nếu chảy máu, tiến hành bóc nhau và kiểm soát tử cung, xoa đáy tử cung, hồi sức chống choáng, cho kháng sinh.
     • Nếu sản phụ bị nhau cài răng lược bán phần chảy máu hoặc nhau cài răng lược toàn phần, phải cắt tử cung.

Phòng Ngừa Băng Huyết Sau Sinh

Phòng ngừa băng huyết sau sinh là một phần quan trọng của chăm sóc thai sản. Các biện pháp phòng ngừa bao gồm:

• Theo dõi thai kỳ chặt chẽ: Phát hiện và điều trị sớm các yếu tố nguy cơ như thiếu máu, nhiễm trùng, tiền sản giật.
• Chủ động xử trí giai đoạn ba của chuyển dạ: Sử dụng oxytocin dự phòng sau khi sổ thai, kéo dây rốn có kiểm soát và xoa bóp đáy tử cung.
• Kiểm tra kỹ nhau thai và màng nhau sau sinh: Đảm bảo không còn sót lại trong tử cung.
• Theo dõi sản phụ chặt chẽ sau sinh: Đánh giá lượng máu mất, tình trạng co hồi tử cung, mạch, huyết áp.

Kết Luận

Băng huyết sau sinh là một tai biến sản khoa nghiêm trọng, có thể gây nguy hiểm đến tính mạng của sản phụ. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu, nguyên nhân và yếu tố nguy cơ, cùng với việc điều trị kịp thời và phòng ngừa hiệu quả là rất quan trọng. Hy vọng bài viết này đã cung cấp cho bạn đọc những thông tin hữu ích về băng huyết sau sinh, giúp bạn bảo vệ sức khỏe của mình và gia đình.

Nguồn: https://merakicenter.edu.vn/ Tác giả: Nguyễn Lân dũng