Nội dung bài viết
Chùa Phật Tích, tọa lạc trên núi Tiên Du (Bắc Ninh), là một danh lam cổ tự nổi tiếng với lịch sử lâu đời và kiến trúc độc đáo. Ngôi chùa này không chỉ được biết đến với tên gọi Phật Tích mà còn được gọi bằng nhiều tên khác nhau. Vậy chùa Phật Tích Tiên Du Bắc Ninh còn có tên gọi khác là gì? Bài viết này sẽ khám phá những tên gọi khác nhau của chùa Phật Tích, hé lộ những câu chuyện lịch sử và văn hóa ẩn sau mỗi tên gọi.
Khám Phá Núi Tiên Du và Chùa Phật Tích
Núi Tiên Du, còn gọi là núi Lạn Kha, là một phần của dãy núi Tam Đảo hùng vĩ. Sách địa phương chí như “Bắc Ninh phong thổ tạp ký” và “Bắc Ninh toàn tỉnh địa dư chí” mô tả núi Tiên Du như một dải đất bằng phẳng, nối liền với núi Nguyệt Thường. Trên đỉnh núi có bàn cờ đá, tương truyền là nơi các vị tiên thường lui tới đánh cờ.
Sách “Đồng Khánh địa dư chí lục” ghi chép về chùa Phật Tích như một ngôi chùa thâm nghiêm, được xây dựng từ đời Lý với tượng Phật đá cao năm thước và đầm Long Trì phía sau. Lễ hội hoa Mẫu Đơn vào ngày mồng bốn tháng Giêng hàng năm là một sự kiện nổi tiếng, gắn liền với truyền thuyết Từ Thức gặp tiên Giáng Hương. Câu chuyện về người tiều phu Vương Chất gặp tiên đánh cờ và để mục cán rìu cũng là một giai thoại nổi tiếng, được thi hào Nguyễn Trãi nhắc đến trong bài thơ “Trần Tình”.
Do được xây dựng trên ngọn núi đầy ắp huyền tích, chùa Phật Tích ngoài tên gọi chính thức còn được biết đến với nhiều tên gọi khác như Tiên Du, Vạn Phúc, Trùng Quang và Tiên Tích. Mỗi tên gọi đều mang trong mình những dấu ấn lịch sử và văn hóa riêng biệt.
1. Chùa Tiên Du
Tên gọi Tiên Du xuất phát từ chính tên của ngọn núi nơi chùa tọa lạc. Sách “Đại Việt sử ký toàn thư” ghi lại sự kiện vào năm 1071, đời vua Lý Thánh Tông, nhà vua đã viết chữ Phật và đặt tại chùa Tiên Du. Điều này cho thấy tên gọi Tiên Du đã được sử dụng từ thời Lý.
“Mùa xuân tháng Giêng hoàng đế viết bia chữ Phật dài một trượng đặt ở chùa Tiên Du.”
Trong “Truyền kỳ mạn lục” của Nguyễn Dữ, truyện “Từ Thức tiên hôn lục” cũng nhắc đến huyện Tiên Du, nơi có ngôi chùa cổ nổi tiếng với cây mẫu đơn. Mặc dù sách không ghi rõ tên chùa, nhưng người đọc dễ dàng liên tưởng đến chùa Tiên Du, gắn liền với sự tích Từ Thức gặp tiên.
2. Chùa Vạn Phúc
Tên gọi Vạn Phúc được ghi chép trong nhiều văn bia cổ tại chùa, hiện được lưu trữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm. Một số văn bia tiêu biểu bao gồm:
- “Vạn Phúc đại thiền tự bi” (ký hiệu 2146-47), dựng năm 1686.
- “Vạn Phúc tự bi ký” (ký hiệu 15530-31), dựng năm 1846.
Sách “Bắc Ninh phong thổ tạp ký” cũng có mục riêng viết về chùa Vạn Phúc, khẳng định chùa được xây dựng từ thời Lý Thánh Tông, có tượng đá cao năm thước và nhiều tháp đá. Sự tích Từ Thức gặp tiên Giáng Hương cũng được nhắc đến, cùng với việc chùa là nơi tổ chức khoa thi Thái học sinh thời Trần và yến tiệc lớn thời Lê Cảnh Hưng.
“Chùa Vạn Phúc thuộc xã Phật Tích… Từ Thức từng gặp Giáng Tiên ở đây. Sử ký Trần Xương Phù niên gian thí Thái học sinh. Lê Cảnh Hưng niên gian đại khai yến hội, giai tại thử tự.”
3. Chùa Trùng Quang
Tên gọi Trùng Quang xuất hiện nhiều lần trong “Đại Việt sử ký toàn thư”. Năm 1034, vua Lý Thái Tông ngự đến chùa Trùng Quang ở núi Tiên Du và cho dựng kho Trùng Quang, có lẽ là nơi chứa kinh Đại tạng. Cùng năm đó, triều đình cử người sang Tống và được tặng lại một bộ kinh Đại tạng. Năm 1036, vua ban chiếu sao chép kinh Đại tạng và cất giữ tại kho Trùng Hưng.
Trước đó, năm 1035, vua Lý Thái Tông đã cho đúc một quả chuông lớn, đặt tại chùa Trùng Quang. Sử sách ghi lại rằng chuông tự di chuyển đến chùa, khiến sử thần Ngô Sĩ Liên đưa ra nhận xét rằng đây có lẽ chỉ là cách các nhà sư muốn thần bí hóa đạo Phật.
Năm 1038, vua cho dựng bia tại chùa Trùng Quang. Đến năm 1041, vua đến núi Tiên Du xem xây dựng viện Thiên Phúc thờ đức Từ Thị, và cho đúc tượng Phật Di Lặc, Bồ tát cùng chuông để ở viện này. Sang thời Lý Thánh Tông, tên gọi Trùng Quang không còn được nhắc đến, nhưng vẫn có thông tin về việc xây tháp chùa ở núi Tiên Du.
4. Chùa Tiên Tích
Tên gọi Tiên Tích xuất hiện trong “Lê triều ngự chế quốc âm thi” của chúa Trịnh Cương (1709-1729). Chúa Trịnh Cương đã có hai bài thơ vịnh về chùa Tiên Tích trên núi Tiên Du, miêu tả cảnh đẹp thanh bình và sự trang nghiêm của ngôi chùa.
“Ngang sang Tiên Tích gần gần, Nước non oanh quất nhiều phân hữu tình… Băng trông bỡ ngỡ tượng thiên nhiên…”
Những bài thơ này tập trung miêu tả cảnh sơn tăng trì giới, Phật tử tu thiền, và khách thập phương nô nức đến chùa nghe kinh, cầu duyên. Thậm chí, cả hạc và rồng cũng tìm đến chùa để tu tập.
Kết luận
Chùa Phật Tích, ngôi cổ tự trên núi Tiên Du, không chỉ là một địa điểm du lịch tâm linh nổi tiếng mà còn là một chứng nhân lịch sử, văn hóa của vùng đất Bắc Ninh. Qua bài viết, chúng ta đã khám phá ra rằng ngoài tên gọi Phật Tích, chùa còn được biết đến với các tên gọi khác như Trùng Quang, Tiên Du, Vạn Phúc và Tiên Tích.
Chùa Phật Tích được xây dựng từ đầu thời Lý, muộn nhất là vào năm 1034 dưới thời vua Lý Thái Tông với tên gọi Trùng Quang. Ngôi chùa này từng là một trung tâm Phật giáo lớn với đầy đủ pháp khí, kho chứa kinh Đại tạng và viện Thiên Phúc để giảng đạo. Chính vì vậy, chùa Phật Tích ngày nay vẫn giữ được sức hút lớn đối với du khách và những người yêu mến văn hóa Phật giáo.
[internal_links]Tài liệu tham khảo:
- Bắc Ninh phong thổ tạp ký
- Bắc Ninh toàn tỉnh địa dư chí
- Bắc Ninh tỉnh địa dư
- Đồng Khánh địa dư chí lục
- Đại Việt sử ký toàn thư
- Truyền kỳ mạn lục
- Lê triều ngự chế quốc âm thi
Nguồn: https://merakicenter.edu.vn/ Tác giả: Nguyễn Lân dũng
Nội dung được phát triển bởi đội ngũ Meraki Center với mục đích chia sẻ và tăng trải nghiệm khách hàng. Mọi ý kiến đóng góp xin vui lòng liên hệ tổng đài chăm sóc: 1900 0000 hoặc email: [email protected]