Kết quả xét nghiệm Âm tính, Dương tính là gì? [Giải thích & Lưu ý]

Kết quả xét nghiệm Âm tính, Dương tính là gì? Ý nghĩa và những điều cần lưu ý

Kết quả xét nghiệm là một phần quan trọng trong quá trình chẩn đoán bệnh. Các thuật ngữ như “âm tính” và “dương tính” thường được sử dụng để mô tả kết quả này. Vậy “âm tính là gì?”, “dương tính là gì?” và cần lưu ý những gì sau khi nhận kết quả? Bài viết này sẽ cung cấp thông tin chi tiết để bạn hiểu rõ hơn về các kết quả xét nghiệm này.

Kết quả Âm tính (Negative) là gì?

Trong y học, “âm tính” (negative) là thuật ngữ dùng để chỉ kết quả xét nghiệm cho thấy bạn không mắc bệnh hoặc không mang mầm bệnh trong cơ thể. Khi bạn nhận được kết quả xét nghiệm có ghi “âm tính” (-), điều này có nghĩa là các yếu tố gây bệnh không được tìm thấy trong mẫu xét nghiệm của bạn, hoặc nồng độ của chúng không đủ để vượt qua ngưỡng phát hiện của xét nghiệm. Nói cách khác, cơ thể bạn hiện không bị mắc bệnh được xét nghiệm.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng kết quả âm tính không phải lúc nào cũng hoàn toàn chính xác. Có những trường hợp kết quả âm tính có thể không phản ánh đúng tình trạng sức khỏe thực tế của bạn.

Các trường hợp kết quả âm tính thiếu chính xác

Mặc dù đa số kết quả xét nghiệm âm tính là chính xác, vẫn có một số trường hợp cần nghi ngờ và có thể cần tiến hành xét nghiệm lại hoặc thực hiện các phương pháp kiểm tra khác:

• Âm tính giả: Yếu tố gây bệnh có thể tồn tại trong cơ thể nhưng không đủ ngưỡng để xét nghiệm có thể phát hiện.
• Thời gian xét nghiệm quá sớm: Nồng độ các chất chỉ thị bệnh chưa vượt ngưỡng phát hiện, dẫn đến kết quả âm tính.
• Sai sót y tế: Lỗi máy xét nghiệm, quy trình lấy mẫu, vận chuyển, bảo quản hoặc xử lý mẫu không đúng cách có thể dẫn đến kết quả sai lệch.
• Tái kích hoạt mầm bệnh: Một số loại virus hoặc vi khuẩn có khả năng “tái kích hoạt” sau một thời gian điều trị, khiến kết quả xét nghiệm ban đầu là âm tính, nhưng sau đó lại chuyển thành dương tính.

Ví dụ: Trong bối cảnh đại dịch COVID-19, một người có thể xét nghiệm âm tính với virus SARS-CoV-2 nhưng vẫn có khả năng mắc bệnh. Bác sĩ Daniel Brenner của Bệnh viện Johns Hopkins (Mỹ) đã chỉ ra rằng có những bệnh nhân xét nghiệm PCR âm tính đến 3 lần dù có đầy đủ triệu chứng COVID-19. Chỉ đến khi xét nghiệm dịch rửa phế quản mới cho kết quả dương tính. Điều này cho thấy kết quả âm tính không phải lúc nào cũng đảm bảo bạn hoàn toàn không mắc bệnh.

Kết quả Dương tính (Positive) là gì?

Ngược lại với âm tính, kết quả xét nghiệm “dương tính” (positive) có nghĩa là bạn đã mắc bệnh hoặc có nguy cơ mắc bệnh do mang yếu tố gây bệnh trong cơ thể. Kết quả dương tính (+) cho thấy xét nghiệm đã phát hiện sự hiện diện của các yếu tố gây bệnh hoặc các chỉ số bất thường liên quan đến bệnh lý được xét nghiệm.

Tuy nhiên, tương tự như kết quả âm tính, kết quả dương tính cũng có thể không hoàn toàn chính xác trong một số trường hợp.

Các trường hợp kết quả dương tính thiếu chính xác

Một số trường hợp kết quả xét nghiệm dương tính có thể không phản ánh đúng tình trạng sức khỏe của bạn:

• Dương tính giả: Người bệnh không có yếu tố gây bệnh hoặc không mắc bệnh, nhưng kết quả xét nghiệm vẫn dương tính do các yếu tố gây nhiễu.
• Phản ứng chéo: Các phản ứng chéo trong cơ thể có thể khiến xét nghiệm nhận diện sai yếu tố gây bệnh và cho kết quả dương tính.
• Đánh giá thiếu chính xác: Quá trình xét nghiệm và đánh giá tình trạng bệnh lý nghi ngờ được tiến hành thiếu độ chính xác.
• Nhầm lẫn mẫu: Sự nhầm lẫn kết quả hoặc nhầm mẫu giữa những người thực hiện xét nghiệm.
• Lỗi trong thu thập và xử lý mẫu: Các vấn đề phát sinh trong quá trình thu thập và xử lý mẫu của nhân viên y tế hoặc lỗi thiết bị.

Ví dụ: Trong quá trình sàng lọc COVID-19, nhiều địa phương đã sử dụng bộ kit test nhanh để phát hiện kháng thể IgM/IgG. Tuy nhiên, các đánh giá gần đây cho thấy kết quả test nhanh chưa đủ để khẳng định một người có mắc COVID-19 hay không. Có những trường hợp test nhanh cho kết quả dương tính sau 3 lần, nhưng xét nghiệm dịch hầu họng bằng phương pháp Realtime RT-PCR lại cho kết quả âm tính. Bác sĩ Trần Hữu Khanh, Trưởng khoa Nhiễm – Thần kinh Bệnh viện Nhi đồng I, giải thích rằng dương tính giả có thể xảy ra do bệnh nhân đã khỏi bệnh và còn kháng thể trong cơ thể, hoặc do virus SARS-CoV-2 có thể bắt chéo với các chủng virus khác và sinh miễn dịch.

Những lưu ý sau khi biết kết quả xét nghiệm

Sau khi nhận được kết quả xét nghiệm, dù là dương tính hay âm tính, điều quan trọng là bạn cần bình tĩnh và thảo luận kỹ lưỡng với bác sĩ chuyên khoa. Hãy đặt câu hỏi để hiểu rõ hơn về các chỉ số trong xét nghiệm và liệu có cần thực hiện thêm các xét nghiệm hoặc kiểm tra khác hay không.

Các bác sĩ thường không chỉ dựa vào kết quả xét nghiệm đơn lẻ để chẩn đoán bệnh. Họ còn xem xét quá trình dịch tễ, theo dõi và đánh giá các triệu chứng lâm sàng, khả năng phơi nhiễm với mầm bệnh, và kết hợp với các phương pháp chẩn đoán khác để đưa ra kết luận chính xác nhất.

Hy vọng những thông tin trên đã giúp bạn hiểu rõ hơn về ý nghĩa của kết quả xét nghiệm âm tính và dương tính. Đặc biệt, khi thực hiện các xét nghiệm liên quan đến COVID-19, hãy lựa chọn các đơn vị uy tín, được Bộ Y tế cấp phép để đảm bảo an toàn và độ chính xác cao.