Phương Thức Biểu Đạt: Bí Quyết Đọc Hiểu Văn Bản & Bài Tập (MerakiCenter.edu.vn)

Phương thức biểu đạt là yếu tố then chốt giúp người đọc hiểu rõ nội dung và mục đích của một văn bản. Trong chương trình Ngữ văn, việc nắm vững các phương thức biểu đạt là một trong những yêu cầu quan trọng của phần đọc hiểu. Vậy phương thức biểu đạt chính của văn bản thông tin là gì? MerakiCenter.edu.vn sẽ cùng bạn tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

Trong một văn bản, đặc biệt là văn bản thông tin, người viết thường sử dụng phối hợp nhiều phương thức biểu đạt khác nhau để truyền tải thông tin một cách hiệu quả nhất. Tuy nhiên, bao giờ cũng có một phương thức biểu đạt đóng vai trò chủ đạo.

Khái Niệm và Tác Dụng Của Các Phương Thức Biểu Đạt

1. Tự Sự

• Khái niệm: Tự sự là phương thức sử dụng ngôn ngữ để kể lại một chuỗi các sự kiện, sự việc diễn ra theo trình tự thời gian, dẫn đến một kết thúc nhất định. Tự sự không chỉ đơn thuần là kể việc mà còn chú trọng khắc họa tính cách nhân vật và thể hiện những nhận thức sâu sắc về con người và cuộc sống.
• Tác dụng: Giúp người đọc hình dung được câu chuyện, diễn biến sự việc một cách sinh động và hấp dẫn.
• Ví dụ: Các thể loại truyện ngắn, tiểu thuyết, truyện ngụ ngôn, thần thoại, cổ tích…

Ví dụ minh họa:

“Một hôm, mẹ Cám đưa cho Tấm và Cám mỗi đứa một cái giỏ, sai đi bắt tôm, bắt tép và hứa, đứa nào bắt được đầy giỏ sẽ thưởng cho một cái yếm đỏ. Tấm vốn chăm chỉ, lại sợ dì mắng nên mải miết suốt buổi bắt đầy một giỏ cả tôm lẫn tép. Còn Cám quen được nuông chiều, chỉ ham chơi nên mãi đến chiều chẳng bắt được gì.” (Tấm Cám)

2. Miêu Tả

• Khái niệm: Miêu tả là phương thức dùng ngôn ngữ để giúp người đọc, người nghe hình dung cụ thể về sự vật, sự việc, con người như đang hiện ra trước mắt, hoặc nhận biết được thế giới nội tâm của nhân vật.
• Tác dụng: Tạo nên những hình ảnh sống động, giúp người đọc cảm nhận sâu sắc hơn về đối tượng được miêu tả.
• Ví dụ: Thường xuất hiện trong cả thơ và truyện.

Ví dụ minh họa:

“Hắn về lần này trông khác hẳn, mới đầu chẳng ai biết hắn là ai. Trông đặc như thằng sắng cá! Cái đầu thì trọc lốc, cái răng cạo trắng hớn, cái mặt thì đen mà rất cơng cơng, hai mắt gườm gườm trông gớm chết! Hắn mặc quần áo nái đen với cái áo tây vàng. Cái ngực phanh đầy những nét chạm trổ rồng, phượng với một ông tướng cầm chùy, cả hai cánh tay cũng thế. Trông gớm chết!” (Chí Phèo – Nam Cao)

3. Biểu Cảm

• Khái niệm: Biểu cảm là phương thức sử dụng ngôn ngữ để bộc lộ tình cảm, cảm xúc của người viết về thế giới xung quanh.
• Tác dụng: Truyền tải cảm xúc, tạo sự đồng cảm giữa người viết và người đọc.
• Ví dụ: Thơ, ca dao, bút kí…

Ví dụ minh họa:

“Nhớ ai bổi hổi bồi hồiNhư đứng đống lửa như ngồi đống than” (Ca dao)

4. Thuyết Minh

• Khái niệm: Thuyết minh là phương thức cung cấp, giới thiệu, giảng giải những tri thức về một sự vật, hiện tượng nào đó cho người đọc, người nghe.
• Tác dụng: Giúp người đọc hiểu rõ về đối tượng được thuyết minh, mở rộng kiến thức.
• Ví dụ: Tiểu sử về một nhân vật, kiến thức về một vấn đề khoa học.

Ví dụ minh họa:

“Theo các nhà khoa học, bao bì ni lông lẫn vào đất làm cản trở quá trình sinh trưởng của các loài thực vật bị nó bao quanh, cản trở sự phát triển của cỏ dẫn đến hiện tượng xói mòn ở các vùng đồi núi. Bao bì ni lông bị vứt xuống cống làm tắc các đường dẫn nước thải, làm tăng khả năng ngập lụt của các đô thị về mùa mưa. Sự tắc nghẽn của hệ thống cống rãnh làm cho muỗi phát sinh, lây truyền dịch bệnh. Bao bì ni lông trôi ra biển làm chết các sinh vật khi chúng nuốt phải…” (Thông tin về Ngày Trái Đất năm 2000)

5. Nghị Luận

• Khái niệm: Nghị luận là phương thức bàn bạc, tranh luận về một vấn đề nào đó, nhằm thể hiện quan điểm, thái độ của người viết và thuyết phục người đọc đồng tình với quan điểm đó.
• Tác dụng: Giúp người đọc hiểu rõ vấn đề, hình thành quan điểm cá nhân.
• Ví dụ: Các bài bình luận, xã luận, các bài viết về chính trị, xã hội, văn hóa, tư tưởng.

Ví dụ minh họa:

“Muốn xây dựng một đất nước giàu mạnh thì phải có nhiều người tài giỏi. Muốn có nhiều người tài giỏi thì học sinh phải ra sức học tập văn hóa và rèn luyện thân thể, bởi vì chỉ có học tập và rèn luyện thì các em mới có thể trở thành những người tài giỏi trong tương lai” (Tài liệu hướng dẫn đội viên)

6. Hành Chính – Công Vụ

• Khái niệm: Hành chính – công vụ là phương thức dùng để giao tiếp giữa Nhà nước với nhân dân, giữa các cơ quan nhà nước, hoặc giữa các quốc gia trên cơ sở pháp lý.
• Tác dụng: Đảm bảo tính chính xác, rõ ràng, minh bạch trong các hoạt động quản lý nhà nước.
• Ví dụ: Thông tư, nghị định, đơn từ, báo cáo, hóa đơn, hợp đồng…

Ví dụ minh họa:

“Điều 5. Xử lý vi phạm đối với người có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính Người có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính mà sách nhiễu nhân dân, dung túng, bao che cho cá nhân, tổ chức có hành vi vi phạm hành chính, không xử phạt hoặc xử phạt không kịp thời, không đúng mức, xử phạt quá thẩm quyền quy định thì tuỳ theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự; nếu gây thiệt hại vật chất thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật.”

Mục Tiêu Chung Của Môn Ngữ Văn Theo Chương Trình Giáo Dục Phổ Thông 2018

Theo Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT, môn Ngữ văn có mục tiêu chung là:

• Hình thành và phát triển ở học sinh các phẩm chất chủ yếu: yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực và trách nhiệm.
• Bồi dưỡng tâm hồn, hình thành nhân cách và phát triển cá tính.
• Phát triển các năng lực chung: năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo.
• Phát triển năng lực ngôn ngữ và năng lực văn học: rèn luyện các kĩ năng đọc, viết, nói và nghe; có hệ thống kiến thức phổ thông nền tảng về tiếng Việt và văn học.

Kết Luận

Nắm vững các phương thức biểu đạt là một kỹ năng quan trọng trong việc đọc hiểu và phân tích văn bản. Hy vọng bài viết này của MerakiCenter.edu.vn đã cung cấp cho bạn những kiến thức hữu ích về các phương thức biểu đạt thường gặp. Chúc các bạn học tốt!

Nguồn: https://merakicenter.edu.vn/ Tác giả: Nguyễn Lân dũng