Phương Thức Biểu Đạt Là Gì? Khám Phá Bí Mật Cảm Thụ Văn Học

6 Phương Thức Biểu Đạt: Định Nghĩa và Tác Dụng

Trong chương trình Ngữ văn, việc xác định phương thức biểu đạt trong một văn bản thường xuyên xuất hiện trong các bài kiểm tra và kỳ thi. Có 6 phương thức biểu đạt cơ bản sau:

• Tự sự
• Miêu tả
• Biểu cảm
• Thuyết minh
• Nghị luận
• Hành chính – công vụ

Vậy tác dụng của từng phương thức biểu đạt này là gì?

1. Tự sự

Tự sự là gì? Đó là việc sử dụng ngôn ngữ để kể lại một chuỗi các sự kiện, trong đó sự việc này dẫn đến sự việc khác, tạo nên một kết thúc hoàn chỉnh. Phương thức tự sự không chỉ tập trung vào việc kể chuyện mà còn chú trọng đến việc khắc họa tính cách nhân vật và đưa ra những nhận thức sâu sắc về cuộc sống, con người.

Ví dụ:

“Một hôm, mẹ Cám đưa cho Tấm và Cám mỗi đứa một cái giỏ, sai đi bắt tôm, bắt tép và hứa, đứa nào bắt được đầy giỏ sẽ thưởng cho một cái yếm đỏ. Tấm vốn chăm chỉ, lại sợ dì mắng nên mải miết suốt buổi bắt đầy một giỏ cả tôm lẫn tép. Còn Cám quen được nuông chiều, chỉ ham chơi nên mãi đến chiều chẳng bắt được gì.” (Tấm Cám)

2. Miêu tả

Miêu tả là gì? Là việc sử dụng ngôn ngữ để giúp người đọc, người nghe hình dung một cách cụ thể sự vật, sự việc như thể chúng đang hiện ra trước mắt, hoặc giúp họ nhận biết được thế giới nội tâm của nhân vật.

Ví dụ:

“Hắn về lần này trông khác hẳn, mới đầu chẳng ai biết hắn là ai. Trông đặc như thằng sắng cá! Cái đầu thì trọc lốc, cái răng cạo trắng hớn, cái mặt thì đen mà rất cơng cơng, hai mắt gườm gườm trông gớm chết! Hắn mặc quần áo nái đen với cái áo tây vàng. Cái ngực phanh đầy những nét chạm trổ rồng, phượng với một ông tướng cầm chùy, cả hai cánh tay cũng thế. Trông gớm chết!” (Chí Phèo – Nam Cao)

3. Biểu cảm

Biểu cảm là gì? Là phương thức dùng ngôn ngữ để bộc lộ tình cảm, cảm xúc của người viết về thế giới xung quanh. Đây là nhu cầu thiết yếu của con người, bởi cuộc sống luôn chứa đựng những điều khiến ta rung động và muốn chia sẻ. Biểu cảm còn được gọi là biểu đạt cảm xúc, thể hiện tình cảm, hay biểu lộ cảm xúc.

Ví dụ:

Nhớ ai bổi hổi bồi hồiNhư đứng đống lửa như ngồi đống than (Ca dao)

4. Thuyết minh

Thuyết minh là gì? Là phương thức cung cấp, giới thiệu, giảng giải tri thức về một sự vật, hiện tượng nào đó cho người đọc, người nghe.

Ví dụ:

“Theo các nhà khoa học, bao bì ni lông lẫn vào đất làm cản trở quá trình sinh trưởng của các loài thực vật bị nó bao quanh, cản trở sự phát triển của cỏ dẫn đến hiện tượng xói mòn ở các vùng đồi núi. Bao bì ni lông bị vứt xuống cống làm tắc các đường dẫn nước thải, làm tăng khả năng ngập lụt của các đô thị về mùa mưa. Sự tắc nghẽn của hệ thống cống rãnh làm cho muỗi phát sinh, lây truyền dịch bệnh. Bao bì ni lông trôi ra biển làm chết các sinh vật khi chúng nuốt phải…” (Thông tin về Ngày Trái Đất năm 2000)

5. Nghị luận

Nghị luận là gì? Là phương thức chủ yếu được sử dụng để bàn bạc về phải trái, đúng sai, nhằm thể hiện rõ quan điểm, thái độ của người viết, từ đó dẫn dắt và thuyết phục người khác đồng tình với ý kiến của mình.

Ví dụ:

“Muốn xây dựng một đất nước giàu mạnh thì phải có nhiều người tài giỏi. Muốn có nhiều người tài giỏi thì học sinh phải ra sức học tập văn hóa và rèn luyện thân thể, bởi vì chỉ có học tập và rèn luyện thì các em mới có thể trở thành những người tài giỏi trong tương lai” (Tài liệu hướng dẫn đội viên)

6. Hành chính – công vụ

Hành chính – công vụ là gì? Là phương thức được sử dụng để giao tiếp giữa Nhà nước với nhân dân, giữa nhân dân với cơ quan Nhà nước, giữa cơ quan với cơ quan, giữa nước này và nước khác, dựa trên cơ sở pháp lý.

Ví dụ:

“Điều 5. Xử lý vi phạm đối với người có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính. Người có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính mà sách nhiễu nhân dân, dung túng, bao che cho cá nhân, tổ chức có hành vi vi phạm hành chính, không xử phạt hoặc xử phạt không kịp thời, không đúng mức, xử phạt quá thẩm quyền quy định thì tuỳ theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự; nếu gây thiệt hại vật chất thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật.”

Mục tiêu chung của môn Ngữ văn theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018

Mục tiêu chung của môn Ngữ văn theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 là:

• Hình thành và phát triển cho học sinh những phẩm chất chủ yếu: yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực và trách nhiệm; bồi dưỡng tâm hồn, hình thành nhân cách và phát triển cá tính.
• Góp phần giúp học sinh phát triển các năng lực chung: năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo.
• Đặc biệt, môn Ngữ văn giúp học sinh phát triển năng lực ngôn ngữ và năng lực văn học: rèn luyện các kĩ năng đọc, viết, nói và nghe; có hệ thống kiến thức phổ thông nền tảng về tiếng Việt và văn học, phát triển tư duy hình tượng và tư duy logic; biết tạo lập các văn bản thông dụng; biết tiếp nhận, đánh giá các văn bản văn học nói riêng, các sản phẩm giao tiếp và các giá trị thẩm mĩ nói chung trong cuộc sống.

Kết luận

Hiểu rõ phương thức biểu đạt là gì và cách chúng được sử dụng trong văn bản là chìa khóa để tiếp cận và cảm thụ văn học một cách sâu sắc hơn. Hy vọng bài viết này đã cung cấp cho bạn những kiến thức hữu ích và giúp bạn tự tin hơn khi phân tích các tác phẩm văn học.

Nguồn: https://merakicenter.edu.vn/ Tác giả: Nguyễn Lân dũng